حفاظت - احیاء،اصلاح و توسعه پایدار گونه های گیاهی

حفاظت - احیاء،اصلاح و توسعه پایدار گونه های گیاهی

 

مختصری از پوشش گیاهی پارک طبیعی هفت حوض و فعالیت­های انجام شده در جهت حفاظت، احیاء، اصلاح و توسعه پایدار آن

 

تهیه کننده: قنبرعلی شاد - کارشناس ارشد مرتعداری

و مشاور فضای سبز شرکت گردشگری توسعه و عمران هفت حوض

دی ماه 1395

 

"برای دریافت فایل PDF. مقاله به انتهای صفحه رجوع شود"

 

 

«بسمه تعالی»

خلاصه:

پارک طبیعی هفت­ حوض در شیب شمالی رشته کوه بینالود واقع شده است. پوشش گیاهی آن ترکیبی از دو اقلیم حیاتی استپ و نیمه استپ می­باشد که در آن عنصر استیپا را درمنه دشتی و درمنه کوهی همراهی میکند.

- دارای گونه ­های داروئی فراوان بوده که عمده ­ترین آنها شامل شیرین­ بیان، کلپوره، کاکوتی، برازنبل، خصوصاً زیره سیاه و علف هیضه است.

- دارای گونه ­های خوراکی متنوعی شامل، اسفناج، کنگر، پیاز کوهی، سریش و قارچ بوده که متأسفانه برخی از آنها به دلیل بهره­برداری بی­رویه روبه انقراض ­اند.

- از گونه ­های زینتی موجود در هفت­ حوض می­توان به سنبل بیابانی، زنبق، زبان درقفا، گل ماهور، لاله و برازنبل اشاره نمود.

- از گیاهانی که فرم رویشی درختی دارند می­توان به چنار، داغداغان، پده و انجیر خوراکی اشاره کرد.

- گونه­ های درختچه ­ای که در عرصه هفت ­حوض هستند، شامل خارگرگ، رز، تمشک، زرشک دانه­ دار، آلوکوهی و تنگرس می­ باشد.

- گام اول برای هر اکوسیستم شناخت آن اکوسیستم است. در این راستا تاکنون از 35 خانواده گیاهی بیش از 300 نمونه از حدود 200 گونه گیاهی با رعایت اصول جمع آوری و تشکیل هرباریوم انجام شده است.

امید که در آبنده موفق به تهیه و چاپ فلور رنگی عرصه هفت­ حوض باشیم برای این منظور بیش از 200 عکس از 102 گونه تهیه شده است.

- برای مقابله با خشکی و با عنایت به کمبود منابع تأمین آب در یکی دو سال اخیر سعی شده علاوه بر حفظ گونه­ های بومی، گونه ­های مقاوم به خشکی که نیاز آبی کمتری دارند وارد عرصه شود از جمله دیپ­دال، بادامشک و خصوصاً سیاه­تلو که برای اولین بار در پارک طبیعی هفت­ حوض سبز شده و مستقر هستند.

با این حساب اگر بگوییم هفت­ حوض گنجینه ناشناخته است حرف به گزافه نگفته­ ایم.

وضعیت پوشش گیاهی هفت ­حوض:

آنهائیکه با اقالیم حیاتی ایران آشنا هستند با یک پیمایش صحرائی و گشت و گذر در عرصه رویشی هفت­ حوض به وجود عناصر گیاهی دو اقلیم حیاتی (استپ و نیمه استپ) پی خواهند برد.

از شاخصه های اقلیم استپ وجود گیاه Stipa barbata از خانواده Gramimneae و درمنه دشتی Artemisia Herba-alba (Saibery) از خانواده Compositae است.

از شاخصه­ های اقلیم نیمه استپ گیاهان، Stipa barbat و درمنه کوهی Artemisia aucheri است.

پوشش گیاهی هفت­ حوض هر دو شاخصه را باهم دارد.

کمتر جایی می­توان دید که زیره سیاه Carum carvi جزء عناصر اصلی تیپ گیاهی را تشکیل دهد. دو گیاه شاخص داروئی کلپوره (Teucrium pulim) و کاکوتی (Ziziphora clinopodioides) که در قوطی تمام عطاری­ها و فروشندگان گیاهان داروئی وجود دارد، جزء رویشگاه اصلی­شان هفت ­حوض است.

از گونه­ های خوراکی خودرو که در فصل بهار گوشه­ای از سفره­های رنگین نه تنها مشهدی­ها بلکه تمام خراسانی­ها و ایرانی­ها را اشغال می­کند، می­توان به عمده ­ترین آنها که شامل کنگر Gundelia tourneforti، سریش Eremorus spictabelis، پیاز کوهی Allium sp، اسفناج Spinacia oleracea، قارچ خوراکی Agaricus bisporus و ... اشاره نمود.

- از عمده­ ترین گونه ­های زینتی می­توان به سنبل بیابانی Eremostachys sp، زنبق Iris spp, Iris songarica، زبان در قفا Delphinium، گل ماهور، خرگوشک Verbasum songarica که علاوه بر زینتی دارای کاربرد دارویی فراوان است. برازنبل Perovskia abrotanoides و لاله Tulipa spp و ... اشاره داشت.

- عرصه دارای گیاهان دارویی فراوان می­باشد که عمده ­ترین آنها شامل: شیرین­ بیان Glyeyrrhia glabra، زیره سیاه Carum carvi، کلپوره Teucrium pulium، بومادران Achillea sp، علف هیضه Pulicaria genaphalods، خاکشی Descurainia sophia، بومادران کاذب Pseudohandelia umbellifera و ... هستند.

- گونه ­های درختی بومی شامل، چنار Plantanus orientalis، پده Populus euphratica، داغداغان Celtis cacasica و گز Tamariax sp، انجیر Ficus carica و ... است.

- گونه ­های درختچه ه­ای موجود در عرصه عبارتند از: خارگرگ Lycium sp، آلوکوهی Rhamnus persica، تنگرس Amygdalus lycoider، گز Tamarix sp، رز Rosa canina، زرشک دانه­دار Berberis integrrima، تمشک Rubus persicus.

تشکیل هرباریوم:

- فلات ایران دارای گستره وسیع بوده که عرض های جغرافیایی و کثرت ارتفاعات مزید برعلت شده و تنوع گیاهی را سبب گردیده است.

در ایران بیش از 180 خانواده از گیاهان آوندی وجود دارد. این تعداد به کل گیاهان دنیا که 350  خانواده ذکر شده عدد چشم­گیری است.

گیاهان آوندی ایران را بین 8000-7500 گونه بلکه بیشتر معرفی کرده­اند. در مقایسه، نزدیک با تمام گونه ­های اروپاست.

باتوجه به تنوع گیاهی ایران و اینکه برای گیاه ­شناسان غربی امکان معرفی گونه جدید در قاره اروپا نبود، گیاه ­شناسان غربی به سمت ایران گسیل شدند.

به نظر می­رسد اولین گیاه ­شناس غربی آقای کمفر (Kaemfer) انگلیسی بود که در سال 1684، حدود 333 سال پیش به ایران سفر کرد و نمونه­ هایی را از اصفهان و شیراز و کرانه­ های خلیج فارس جمع­ آوری و به موزه " بریتیش " داد.

پس از آن علاوه بر گیاه ­شناسان غربی، گیاه ­شناسان ایرانی اقدام به جمع­ آوری فلور نمودند.

از مهم ترین هرباریوم ­های ایرانی می­توان به هرباریوم مؤسسه تحقیقات سازمان جنگل­ها و مراتع  و هرباریوم دانشگاه تهران و سایر دانشگاه­ها و مؤسسات آموزشی و تحقیقاتی ذیربط اشاره نمود.

شواهد نشان می­دهد که گونه­ های وحشی ایران در خارج ایران اصلاح گردیده و بصورت گیاهان رینتی به تمام دنیا برده شده و دوباره به ایران نیز برمی­گردد.

هدف از جمع­ آوری گونه ­های گیاهی و تشکیل هرباریوم:

با افزایش حضور گردشگر به پارک طبیعی هفت­ حوض، گونه­ های گیاهی بویژه گیاهان دارویی، خوراکی و زینتی که برای مردم شناخته شده هستند در معرض تهدید قرار می­گیرد.

چنانکه پاره­ای از گونه­ های جانوری و گیاهی بومی ایران به دلیل افزایش جمعیت و عدم حفاظت و نگهداری از طبیعت و زیستگاه خود حذف شده­اند، فقط در منابع و کتب نامی از آنها برده شده می ­شود.

برای آگاهی از گونه ­های گیاهی باقیمانده و حفظ و حراست از آنها در قدم اول شروع به شناسایی آنها نمودیم.

در گام دوم جهت تشکیل هرباریوم اقدام به جمع ­آوری نمونه ­هایی از گونه­ ها گردید.

این عمل با استفاده از نیروی متخصص و با تجربه که قبلاً همکار طرح ملی جمع ­آوری فلور ایران بود، انجام شد.

نمونه ­ها با رعایت کامل اصول از عرصه جمع­ آوری و در محل کار (اطاق دستگاه نظارت) جهت حفظ رنگ و شکل طبیعی گیاهان با تخته پرس، پرس شده­اند. خشک شدن با ثبت مشخصات گیاه (نام فارسی، نام گونه، نام جنس، نام خانواده، تاریخ جمع­ آوری، محل جمع­ آوری و نام جمع­ آوری کننده) روی کارتکس، همراه گیاه بر روی کاغذ گلاسه الصاق و در داخل پوشه قرار داده شده­ اند.

تاکنون بیش از سیصد نمونه از دویست گونه مربوط به 35 خانواده گیاهی جمع­ آوری و شناسایی شده که تعدادی از آنها آماده شده و در داخل کمدهای مربوطه نگهداری می­شوند و تعدادی از آنها درحال آماده شدن است. تعدادی از آنها در حال آماده شدن هستند. لازم به ذکر است که تاکنون از تمام گونه­ های موجود در عرصه رویشی نمونه تهیه نشده و شناسایی نگردیده ­اند که در سال آتی این طرح ادامه خواهد یافت.

- تعدادی از آنها که آماده شده ­اند نیاز به شناسایی دقیق دارند که با اتمام پروژه با دعوت از یک نفر گیاه­شناس این عمل انجام خواهد شد.

تهیه فلور رنگی:

برای شناخت همگانی از پوشش گیاهی تقریباً منحصربه ­فرد هفت ­حوض، در کنار جمع­ آوری نمونه برای تشکیل هرباریوم از نمونه­ های تیپیک گونه­ های مختلف گیاهی عکس رنگی تهیه شده تا در آینده در قالب یک کتاب تحت عنوان "فلور رنگی هفت ­حوض" در اختیار گردشگران قرار گیرد.

تاکنون بیش از 200 تصویر رنگی از 102 گونه گیاهی تهیه گردیه است. امید که با پایان یافتن کار هرباریوم گام بعدی تهیه فلور رنگی باشد تا سعی می­شود تصاویر تهیه شده ضمن چشم نوازی برای توده مردم اعم از عوام تا خواص قابل استفاده گردد.

کشت گونه ­های جدید:

در یکی دو سال اخیر با بکارگیری یک نفر نیروی متخصص و با تجربه که شناخت خوبی از پراکنش گونه­ های گیاهی اقالیم حیاتی خراسان بزرگ و شناخت نسبتاً قابل قبولی از پوشش گیاهی ایران دارد، سعی شده ضمن شناسایی گونه­ های موجود در هفت­ حوض جهت غنی سازی و تنوع زیستی از گونه ­هایی که به نظر می­رسد سازگار با عرصه کاری باشد وارد عرصه شود. در این راستا حدود 31 گونه شامل:

1- بادامشک Amygdalus scoparia           2- دیب دال Ammodendron persicum

3- سیاه تلو Paliurus spinacristii که هر سه گونه فرم رویشی درختچه­ ای دارند.

4- کَما آنغوزه Ferula assa-foetida                        5- کما باریجه Ferula gommosa

6- قیچ علفی Zygophyllum fabago                         7- ریش بز Ephedra

8- بزرالبنج Hyoscyamus negera                         9- گل راعی Hypericum perferatum

10- داتوره Datura innoxia                                    11- کَندَل Dorema ammoniacum و ... .

وارد عرصه گردیده است که تعدادی از آنها پاسخ مثبت داده و در عرصه موجودند. من­جمله سیاه­تلو که برای اولین بار در خراسان در هفت­ حوض کشت و تکثیر گردیده است، فعلاً حدود بیش از  200 اصله سیاه­تلو و بیش از 1000 اصله بادامشک و تعداد کمی دیپ­دال در عرصه موجود است.

همچنین تعداد قابل توجهی از کما آنغوزه، کندل و کما باریجه سبز شدند.

باتوجه به فرم رویشی و فنولوژی (دوره زیست) آنها با روبه­رو شدن با فصل خشک برگ­های روزت آنها خشک شد.

تاکنون از 35 خانواده گیاهی موجود در عرصه رویشی هفت حوض جهت تشکیل هرباریوم از گونه های مختلف آنها نمونه جمع آوری شده است.

خانواده:

Umbelliferae

 

خانواده:

Compositae

خانواده:

Iridaceae

 

خانواده:

Plumbaginaceae

خانواده:

Leguminosae

 

خانواده:

Boraginaceae

خانواده:

Salicaceae

 

خانواده:

Geraniaceae

خانواده:

Caryophyllaceae

 

خانواده:

Rosaceae

خانواده:

Convolvulaceae

 

خانواده:

Scrophulariaceae

خانواده:

Resedaceae

 

خانواده:

Rhanaceae

خانواده:

Liliaceae

 

خانواده:

Gramineae

خانواده:

Zygophyllacea

 

خانواده:

Labiatae

خانواده:

Plantanaceae

 

خانواده:

Dipsaceae

خانواده:

Ulmaceae

 

خانواده:

Chenopodiaceae

خانواده:

Plantaginaceae

 

خانواده:

Solanaceae

خانواده:

Fumariaceae

 

خانواده:

Amaryllidaceae

خانواده:

Papaveraceae

 

خانواده:

Gentianaceae

خانواده:

Polygonaceae

 

خانواده:

Cruciferae

خانواده:

Capparidceae

 

خانواده:

Ranunculaceae

خانواده:

Berberidaceae

 

خانواده:

Malvaceae

خانواده:

Moraceae

     
 

 

پاره­ ای از گونه­ های گیاهی هفت­ حوض و کاربرد آنها:

 

1- نام گیاه: شیرین بیان                Glycyrrhiza glabra

کاربرد: دارویی – زینتی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2- نام گیاه: گل ماهور                    Verbascum songarica

کاربرد: دارویی – زینتی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3- نام گیاه: سریش        Eremurus spectabelis

کاربرد: خوراکی – زینتی - صنعتی

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4- نام گیاه: کاکوتی     Ziziphora clinopodioides

کاربرد: دارویی – خوراکی – زینتی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت ­حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5- نام گیاه: چوبک         Acanthophyllum sp

کاربرد: زینتی – صنعتی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6- نام گیاه: سنبل بیابانی               Eremostachys sp

کاربرد: دارویی – زینتی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7- نام گیاه: فرفیون        Euphorbia sp

کاربرد: زینتی - دارویی

محل رویش: پارک طبیعی هفت ­حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8- نام گیاه: آلو کوهی         Rhamnus persica

کاربرد:  زینتی

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9- نام گیاه: کلپوره                                    Teucrium pulium

کاربرد: دارویی – زینتی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10- نام گیاه: انجیر                     Ficus carica

کاربرد: خوراکی – دارویی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت ­حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11- نام گیاه: گل رز                       Rosa canina

کاربرد: زینتی - دارویی

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12- نام گیاه: نوعی شقایق              Roemeria sp

کاربرد: زینتی – دارویی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

13- نام گیاه: زرشک                Berberis integrrima

کاربرد: خوراکی – دارویی – زینتی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14- نام گیاه: آنا غالیس                 Anagallis aruensis

کاربرد: زینتی و ... یک­ساله

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15- نام گیاه: پیچک                      Convolvulus arvensis

کاربرد: زینتی

محل رویش: پارک طبیعی هفت ­حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

16- نام گیاه: زیره سیاه         Bunium persicum

کاربرد: خوراکی – دارویی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

17- نام گیاه: تنگرس                     Amygdadalus lycioides

کاربرد: زینتی – دارویی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت ­حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

18- نام گیاه: زبان در قفا           Delphinium sp

کاربرد: زینتی – صنعتی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت­ حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

19-نام گیاه :برازنبل        Perovskia abrotanoides

کاربرد:زینتی –داروئی و ...

محل رویش :پارک طبیعی هفت حوض

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

20-نام گیاه : تمشک                       Rubus persicus           

کاربرد: خوراکی – زینتی و ...

محل رویش: پارک طبیعی هفت حوض

 

 

 

 

 



وقت شرعی هواشـناسـی
اوقات شرعی

لینک های مفید :

آمار بازدید :

  • آمار بازدید امروز : 278 نفر
  • آمار بازدید دیروز : 231 نفر
  • آمار بازدید کل : 89967 نفر
شمسی میلادی

طراحی و پیاده سازی توسط شرکت توسعه نرم
Online User